Zwarte bes
Ribes nigrum
Opgesteld met AI, nog niet nagekeken
De teksten in deze gids worden door een taalmodel opgesteld en daarna per onderdeel door de redactie nagekeken. Bij deze soort is dat nog niet gebeurd.
Wat nog niet is nagekeken kan fouten bevatten. Leg er een tweede bron naast voordat je iets eet, en loop de dubbelgangers na bij de plant zelf.
Foto: Rhetos, CC0 via Wikimedia Commons
De bessen rijpen in juli en augustus; het blad is de hele zomer bruikbaar voor thee.
De zwarte bes (cassis) is in Nederland een inheemse en vrij algemene struik van natte bossen: moerasbos, elzenbroek, beekdalbos, houtwallen en beekoevers. Hij verwildert daarnaast uit tuinen. De sterk geurende, glanzend zwarte bessen zijn rijk aan vitamine C en maken de bekende cassislikeur en -siroop. Kijk uit in datzelfde natte bos: sporkehout draagt daar ook zwarte besjes, en die geven braken. De cassisgeur van een gewreven blad beslist het.
Herkennen
- Struik van 50 tot 150 cm, meestal weinig vertakt en ZONDER doorns.
- Handvormig DRIE- tot meestal VIJFLOBBIG blad met een getande tot bijna gezaagde rand. Kneus of wrijf een blad: het ruikt karakteristiek, kattenachtig-aromatisch (cassis). Dit is het beslissende kenmerk.
- Op de onderkant van het blad zitten kleine, zittende, bruinachtige tot gele klieren, en op de bladstelen klierharen.
- Aan de voet van de zijtakken zitten snoervormig gerangschikte gele, zittende klieren. Een handig extra kenmerk als het blad er niet meer is.
- Lange hangende trossen met groene, van binnen vaak roze of roodachtige, klokvormige bloemen van 7 tot 8 mm. Bloei in april en mei.
- Glanzend zwarte bessen van 1,2 tot 1,5 cm, hangend in trosjes. Rijp in juli en augustus.
Van oudsher gebruikt
- De bessen zijn van nature zeer rijk aan vitamine C; de bladthee wordt traditioneel als versterkend gedronken.
Geen medisch advies. Wat hier staat is hoe mensen deze plant vroeger gebruikten. Dat het al lang zo gaat, betekent niet dat het werkt: het is nooit als medicijn onderzocht. Heb je klachten of gebruik je medicijnen? Overleg dan met je huisarts of apotheek.
In de buurt te vinden
Op de grote kaart →Openbare plekken van Zwarte bes, met jouw omgeving in beeld. Tik een pin voor details.
Kaart wordt geladen…
Regels en respect
- Zwarte bes is inheems en vrij algemeen; pluk gerust, maar laat genoeg hangen voor vogels, die het zaad verspreiden.
- Moerasbossen, beekdalbossen en brongebieden zijn kwetsbaar en vaak beschermd. Blijf op de paden, vertrap de oever niet en vraag toestemming waar dat nodig is.
Meer lezen en bronnen
- Wilde planten in Nederland en Belgie: zwarte bes
- Flora van Nederland: zwarte bes
- Wilde planten in Nederland en Belgie: sporkehout
- Wikipedia: zwarte bes
Deze gids helpt bij herkennen, maar vervangt geen gids van vlees en bloed. Twijfel je ook maar een beetje? Niet eten.
Veelgestelde vragen over zwarte bes
- Wanneer kun je zwarte bes plukken?
- Zwarte bes is in Nederland te plukken in juli en augustus. De bessen rijpen in juli en augustus; het blad is de hele zomer bruikbaar voor thee. Het weer van dat jaar schuift dat een paar weken op, dus kijk naar de plant en niet naar de kalender.
- Wat kun je van zwarte bes eten?
- Van zwarte bes eet je de vruchten en de bladeren.
- Hoe herken je zwarte bes?
- Struik van 50 tot 150 cm, meestal weinig vertakt en ZONDER doorns. Handvormig DRIE- tot meestal VIJFLOBBIG blad met een getande tot bijna gezaagde rand. Kneus of wrijf een blad: het ruikt karakteristiek, kattenachtig-aromatisch (cassis). Dit is het beslissende kenmerk. De volledige kenmerken staan hierboven onder Herkennen; de Latijnse naam is Ribes nigrum.
- Waarmee kun je zwarte bes verwarren?
- Zwarte bes lijkt op sporkehout in hetzelfde natte bos. Zwarte bes staat van nature in moerasbos, elzenbroek en beekdalbos, en juist daar is sporkehout algemeen. Beide struiken hebben geen doorns en dragen zwarte vruchtjes van rond een centimeter. Wrijf een blad: dat beslist het meteen. De tabel hierboven zet de kenmerken naast elkaar; twijfel je, laat hem dan staan.
- Is zwarte bes giftig?
- Zwarte bes is eetbaar, maar er zijn voorwaarden. Wrijf altijd een blad voordat je plukt. Zonder de duidelijke cassisgeur en zonder het handvormig gelobde blad heb je iets anders in je hand. Het risico zit vooral in de verwarring: zwarte bes lijkt op sporkehout in hetzelfde natte bos. Zie de tabel hierboven.
- Waar kun je zwarte bes vinden?
- Op de kaart van Pluknet staan de plekken die plukkers hebben gedeeld. Wat er bij jou in de buurt staat zie je door de kaart op je eigen omgeving te openen.