Sleedoorn
Prunus spinosa
Opgesteld met AI, nog niet nagekeken
De teksten in deze gids worden door een taalmodel opgesteld en daarna per onderdeel door de redactie nagekeken. Bij deze soort is dat nog niet gebeurd.
Wat nog niet is nagekeken kan fouten bevatten. Leg er een tweede bron naast voordat je iets eet, en loop de dubbelgangers na bij de plant zelf.
Foto: Martin Olsson, CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons
Foto's van plukkers
Pluk pas na de eerste nachtvorst, of leg de bessen een paar nachten in de vriezer. Dan valt de scherpte weg.
De blauwzwarte bessen van de doornige sleedoorn, met een blauwe waas erover. Rauw en onrijp zijn ze zo wrang dat je mond samentrekt; pas kou breekt de looistoffen af. Bekend als basis voor sloe gin en likeur. Let op in de heg: wegedoorn en sporkehout dragen daar ook zwarte bessen, en die zijn giftig.
Herkennen
- Dichte, sterk vertakte struik van 1,5 tot 3 meter met een donkerbruine tot bijna zwarte bast. Oudere takken eindigen in een echte doorn.
- Bloeit al vroeg, van eind maart tot in mei afhankelijk van jaar en streek, met alleenstaande witte bloempjes van 1 tot 1,5 cm op nog KALE takken, dus VOOR het blad.
- Blad verspreidstaand, eirond tot lancetvormig, gezaagd en 2 tot 4 cm lang. Wegedoorn heeft juist TEGENOVERSTAANDE bladeren van 4 tot 6 cm met twee of drie boogvormige zijnerven.
- Bessen rond tot eivormig, 1 tot 1,5 cm, blauwzwart met een duidelijke blauwe WAAS, en hard. Snijd er een door: er zit EEN harde pit in.
- Groeit in struweel, heggen, houtwallen, bosranden, kapvlakten, duinranden en op dijken. Algemeen in Nederland, vrij algemeen in het zuiden, oosten en midden van het land.
In de buurt te vinden
Op de grote kaart →Openbare plekken van Sleedoorn, met jouw omgeving in beeld. Tik een pin voor details.
Kaart wordt geladen…
In de openbare ruimte staan 51 bomen van deze soort die we uit een gemeentelijk register kennen. Ze staan als vierkantjes op de kaart.
Een register weet waar een sleedoorn geplant is. Of hij er nog staat, of je erbij kunt en of hij dit jaar draagt, weet alleen iemand die er langsloopt.
Regels en respect
- Laat ruim hangen: sleedoornbessen zijn belangrijk wintervoer voor lijsters en merels.
- Pluk voorzichtig tussen de doorns en beschadig de struik niet.
Meer lezen en bronnen
Veelgestelde vragen over sleedoorn
- Wanneer kun je sleedoorn plukken?
- Sleedoorn is in Nederland te plukken in oktober en november. Pluk pas na de eerste nachtvorst, of leg de bessen een paar nachten in de vriezer. Dan valt de scherpte weg. Het weer van dat jaar schuift dat een paar weken op, dus kijk naar de plant en niet naar de kalender.
- Wat kun je van sleedoorn eten?
- Van sleedoorn eet je de vruchten.
- Hoe herken je sleedoorn?
- Dichte, sterk vertakte struik van 1,5 tot 3 meter met een donkerbruine tot bijna zwarte bast. Oudere takken eindigen in een echte doorn. Bloeit al vroeg, van eind maart tot in mei afhankelijk van jaar en streek, met alleenstaande witte bloempjes van 1 tot 1,5 cm op nog KALE takken, dus VOOR het blad. De volledige kenmerken staan hierboven onder Herkennen; de Latijnse naam is Prunus spinosa.
- Waarmee kun je sleedoorn verwarren?
- Sleedoorn lijkt op wegedoorn en sporkehout. In dezelfde heggen, struwelen, bosranden en duinen waar sleedoorn staat, groeien ook wegedoorn (Rhamnus cathartica) en sporkehout of vuilboom (Frangula alnus). Beide zijn volgens de Verspreidingsatlas algemene soorten in Nederland, beide dragen in de nazomer en herfst zwarte bessen, en beide zijn giftig. Wegedoorn heeft zelfs ook doorns, dus een doornige struik met zwarte bessen bewijst niets. Wat wel beslist: snijd een bes door. Sleedoorn is 1 tot 1,5 cm, blauw berijpt en heeft EEN harde pit; de andere twee zijn kleiner, glanzend zwart zonder waas, en wegedoorn heeft twee steenkernen. De tabel hierboven zet de kenmerken naast elkaar; twijfel je, laat hem dan staan.
- Is sleedoorn giftig?
- Sleedoorn is eetbaar, maar er zijn voorwaarden. Controleer de bes voordat je plukt: 1 tot 1,5 cm, blauwzwart met een blauwe waas, en EEN harde pit. Wegedoorn en sporkehout staan in dezelfde heggen en struwelen, zijn allebei algemeen in Nederland, dragen ook zwarte bessen en zijn giftig. Wegedoorn heeft bovendien ook doorns, dus "doornig met zwarte bessen" bewijst niets. Het risico zit vooral in de verwarring: sleedoorn lijkt op wegedoorn en sporkehout. Zie de tabel hierboven.