Lijsterbes
Sorbus aucuparia
Opgesteld met AI, nog niet nagekeken
De teksten in deze gids worden door een taalmodel opgesteld en daarna per onderdeel door de redactie nagekeken. Bij deze soort is dat nog niet gebeurd.
Wat nog niet is nagekeken kan fouten bevatten. Leg er een tweede bron naast voordat je iets eet, en loop de dubbelgangers na bij de plant zelf.
Foto: George Chernilevsky, CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons
Foto's van plukkers
Oranjerode trossen vanaf augustus; ze smaken milder na de eerste nachtvorst.
De wilde lijsterbes is een algemene boom van bossen, bermen en tuinen, met veervormig samengestelde bladeren en opvallende trossen oranjerode besjes. De rauwe bessen bevatten parasorbinezuur en kunnen buikklachten geven; je moet ze verhitten (koken) of eerst invriezen voor je ze verwerkt.
Herkennen
- Kleine boom van 3 tot 9 m met een gladde grijze bast met horizontale lenticellen (streepjes). De knoppen zijn behaard en niet kleverig.
- Oneven geveerd blad met negen tot negentien (een bron zegt negen tot zeventien) tegenoverstaande deelblaadjes van 2 tot 6 cm, aan beide zijden gezaagd en aan de onderkant grijsachtig behaard.
- Romig witte bloemen van 0,8 tot 1 cm in rijke, vlakke tuilen, april tot juni.
- Vanaf augustus dichte, hangende trossen bolronde bessen van 6 tot 10 mm, oranje tot vuurrood.
- Lichte loofbossen, bosranden, houtwallen, heggen, heide en duinen, op droge tot vrij natte, meestal voedselarme zand-, leem- of veengrond. Algemeen in heel Nederland.
In de buurt te vinden
Op de grote kaart →Openbare plekken van Lijsterbes, met jouw omgeving in beeld. Tik een pin voor details.
Kaart wordt geladen…
In de openbare ruimte staan 3.044 bomen van deze soort die we uit een gemeentelijk register kennen. Ze staan als vierkantjes op de kaart.
Regels en respect
- Zeer algemeen, maar laat toch ruim hangen: lijsterbessen zijn belangrijk wintervoedsel voor lijsters en andere vogels.
- Pluk niet langs drukke wegen; bladeren en bessen vangen uitlaatgassen en spuitmiddelen.
- Vraag toestemming bij aangeplante bomen in tuinen of parken.
Meer lezen en bronnen
- Wilde planten in Nederland en Belgie: wilde lijsterbes
- Wikipedia: wilde lijsterbes
- Wikipedia (Engels): Sorbus aucuparia, over parasorbinezuur
Deze gids helpt bij herkennen, maar vervangt geen gids van vlees en bloed. Twijfel je ook maar een beetje? Niet eten.
Veelgestelde vragen over lijsterbes
- Wanneer kun je lijsterbes plukken?
- Lijsterbes is in Nederland te plukken in augustus tot en met oktober. Oranjerode trossen vanaf augustus; ze smaken milder na de eerste nachtvorst. Het weer van dat jaar schuift dat een paar weken op, dus kijk naar de plant en niet naar de kalender.
- Wat kun je van lijsterbes eten?
- Van lijsterbes eet je de vruchten.
- Hoe herken je lijsterbes?
- Kleine boom van 3 tot 9 m met een gladde grijze bast met horizontale lenticellen (streepjes). De knoppen zijn behaard en niet kleverig. Oneven geveerd blad met negen tot negentien (een bron zegt negen tot zeventien) tegenoverstaande deelblaadjes van 2 tot 6 cm, aan beide zijden gezaagd en aan de onderkant grijsachtig behaard. De volledige kenmerken staan hierboven onder Herkennen; de Latijnse naam is Sorbus aucuparia.
- Is lijsterbes giftig?
- Lijsterbes is eetbaar, maar er zijn voorwaarden. Rauwe bessen bevatten parasorbinezuur, dat het maagslijmvlies prikkelt. Rauw zijn ze bitter en samentrekkend en werken ze laxerend en vochtafdrijvend; in grotere hoeveelheid geven ze misselijkheid, braken en diarree. Houd je aan wat er onder Let op staat.
- Waar kun je lijsterbes vinden?
- Op de kaart van Pluknet staan 3.044 openbare bomen van de soort lijsterbes uit gemeentelijke bomenregisters, waarvan 903 in Amsterdam. Daarnaast staan er plekken op die plukkers zelf hebben gedeeld.
- Wat kun je maken van lijsterbes?
- Nooit rauw in hoeveelheid eten. Kook de bessen tot gelei of jam; koken breekt het prikkelende parasorbinezuur af. Een nacht invriezen (of oogsten na de eerste nachtvorst) haalt de bitterheid en de scherpte eruit; kook ze daarna alsnog. In de Wildplukkeuken staan de recepten met de hoeveelheden erbij.