Kompassla (wilde latuw)
Lactuca serriola
Opgesteld met AI, nog niet nagekeken
De teksten in deze gids worden door een taalmodel opgesteld en daarna per onderdeel door de redactie nagekeken. Bij deze soort is dat nog niet gebeurd.
Wat nog niet is nagekeken kan fouten bevatten. Leg er een tweede bron naast voordat je iets eet, en loop de dubbelgangers na bij de plant zelf.
Foto: NY State IPM Program at Cornell University from New York, USA, CC BY 2.0 via Wikimedia Commons
Alleen de zachte jonge blaadjes in het voorjaar; zodra de plant schiet worden ze te bitter en scherp.
Kompassla, ook wilde latuw genoemd, is de wilde verwant van onze kropsla. De naam komt van de bladeren die een kwartslag draaien en met hun zijkant naar de zon staan, ruwweg noord-zuid. Alleen de zachte jonge blaadjes zijn bruikbaar, en dan met mate: de plant zit vol bitter, wit melksap dat licht verdovend werkt. Let op de zeldzame maar giftigere zustersoort gifsla; in de plukmaanden onderscheid je die aan het blad, niet aan het zaad.
Herkennen
- Een- tot tweejarige plant van 60 tot 120 cm, soms tot 200 cm, met een stijf rechtopstaande stengel.
- Het blad draait vaak een kwartslag, zodat de bovenste helft verticaal staat en de bladzijden ruwweg noord-zuid wijzen: het kompas uit de naam. Gifsla draait NIET.
- Rij stevige stekels van ongeveer 2 mm op de middennerf aan de bladonderkant en op de bladrand. Bij gifsla zijn die stekels meestal kleiner dan 1 mm.
- Wit melksap zodra je blad of stengel breekt. Bij kompassla BLIJFT dat sap wit; bij gifsla verkleurt het na ongeveer vijf minuten naar lichtgeel.
- Langwerpig-eironde, veerlobbige tot ongedeelde, wat leerachtige bladeren.
- Lichtgele composietbloempjes in een smalle of piramidevormige pluim; bloei juli tot en met november. Zonnige, open, omgewerkte grond: bermen, spoorwegterreinen en industrieterreinen. Algemeen in Nederland.
In de buurt te vinden
Op de grote kaart →Openbare plekken van Kompassla (wilde latuw), met jouw omgeving in beeld. Tik een pin voor details.
Kaart wordt geladen…
Regels en respect
- Veelvoorkomende pionierplant/'onkruid'; pluk gerust met mate op schone grond.
- Mijd bespoten akkerranden.
Meer lezen en bronnen
- Wilde planten in Nederland en Belgie: kompassla
- Wilde planten in Nederland en Belgie: gifsla
- Wikipedia: gifsla
Deze gids helpt bij herkennen, maar vervangt geen gids van vlees en bloed. Twijfel je ook maar een beetje? Niet eten.
Veelgestelde vragen over kompassla (wilde latuw)
- Wanneer kun je kompassla (wilde latuw) plukken?
- Kompassla (wilde latuw) is in Nederland te plukken in april tot en met juni. Alleen de zachte jonge blaadjes in het voorjaar; zodra de plant schiet worden ze te bitter en scherp. Het weer van dat jaar schuift dat een paar weken op, dus kijk naar de plant en niet naar de kalender.
- Wat kun je van kompassla (wilde latuw) eten?
- Van kompassla (wilde latuw) eet je de bladeren.
- Hoe herken je kompassla (wilde latuw)?
- Een- tot tweejarige plant van 60 tot 120 cm, soms tot 200 cm, met een stijf rechtopstaande stengel. Het blad draait vaak een kwartslag, zodat de bovenste helft verticaal staat en de bladzijden ruwweg noord-zuid wijzen: het kompas uit de naam. Gifsla draait NIET. De volledige kenmerken staan hierboven onder Herkennen; de Latijnse naam is Lactuca serriola.
- Waarmee kun je kompassla (wilde latuw) verwarren?
- Kompassla (wilde latuw) lijkt op gifsla. Gifsla is een zustersoort van kompassla. Hij is in Nederland zeldzaam en vooral stedelijk, maar hij staat op hetzelfde soort omgewerkte grond en bevat meer lactucarium. Let op de val in de determinatie: het kenmerk dat meestal als betrouwbaarst wordt genoemd, de kleur van het rijpe zaad, is er in april tot en met juni nog niet, want beide soorten bloeien pas vanaf juli. In het rozetstadium moet je het hebben van de kompasstand, de bladvorm en de stekels. Beide planten hebben wit, bitter melksap; proef daar nooit aan om te kiezen. De tabel hierboven zet de kenmerken naast elkaar; twijfel je, laat hem dan staan.
- Is kompassla (wilde latuw) giftig?
- Kompassla (wilde latuw) is eetbaar, maar er zijn voorwaarden. Het witte melksap (lactucarium) werkt licht verdovend. Alleen jong blad, alleen voor de bloei, en met mate. Het risico zit vooral in de verwarring: kompassla (wilde latuw) lijkt op gifsla. Zie de tabel hierboven.