De teksten in deze gids worden door een taalmodel opgesteld en daarna per onderdeel door de redactie nagekeken. Bij deze soort is dat nog niet gebeurd.
Wat nog niet is nagekeken kan fouten bevatten. Leg er een tweede bron naast voordat je iets eet, en loop de dubbelgangers na bij de plant zelf.
Jong blad van april tot in juli. Deze soort loopt eerder en forser uit dan de inheemse vrouwenmantels. Later in het jaar wordt het blad grover en bitterder.
Fraaie vrouwenmantel is de vrouwenmantel die je in Nederland echt tegenkomt. Het is een tuinplant uit de Karpaten die tussen 1950 en 1974 is ingeburgerd en nu plaatselijk vrij algemeen in bermen, gazons, parken, op begraafplaatsen, langs bospaden en tussen straatstenen staat. Het ronde, geplooide, zachtharige blad houdt na regen of dauw een dikke druppel in het midden vast. Jong blad is mild eetbaar. De inheemse vrouwenmantels lijken erop, maar die zijn zeldzaam tot zeer zeldzaam en staan allemaal op de Rode Lijst; die laat je staan.
Herkennen
Grote, lang gestelde rozetbladen: rond van omtrek, in stralen geplooid als een waaier, met ongeveer negen ondiepe lobben en een gekartelde rand. Bij een gevestigde pol wordt het blad handgroot en meer; in de literatuur tot 22 cm breed. Het blad vormt een ondiep bekken.
Zacht, en dat is de naam: mollis betekent zacht. Blad en bladsteel zijn dicht bezet met lange, afstaande witte haren, aan de bovenkant EN de onderkant, waardoor de onderzijde witachtig glanst. Strijk erover en het voelt fluweelachtig. Dit kenmerk werkt op het blad dat je plukt en heeft geen bloem nodig.
Het blad is grijsgroen, handnervig en EEN geheel met ondiepe lobben. Het is niet opgedeeld in aparte, gestelde deelblaadjes. Zo scheid je het van boterbloem en ooievaarsbek, die in hetzelfde gras staan en blad hebben dat tot bijna op de voet is ingesneden.
Van oudsher gebruikt
De kruidentraditie rond vrouwenmantel gaat over de INHEEMSE soorten en niet over deze. Plants For A Future noemt voor Alchemilla mollis geen gebruik als geneeskruid en verwijst daarvoor naar Alchemilla xanthochlora en Alchemilla alpina. In de volksgeneeskunde wordt fraaie vrouwenmantel wel bij menstruatieklachten gebruikt, maar onderbouwing daarvoor ontbreekt.
Geen medisch advies. Wat hier staat is hoe mensen deze plant vroeger gebruikten. Dat het al lang zo gaat, betekent niet dat het werkt: het is nooit als medicijn onderzocht. Heb je klachten of gebruik je medicijnen? Overleg dan met je huisarts of apotheek.
Openbare plekken van Fraaie vrouwenmantel, met jouw omgeving in beeld. Tik een pin voor details.
Kaart wordt geladen…
Regels en respect
Fraaie vrouwenmantel is een verwilderde tuinplant en staat op de Rode Lijst 2012 als niet bedreigd, met zeldzaamheidsklasse algemeen en een trend die onveranderd of toegenomen is. Voor deze soort gelden dus geen bijzondere beperkingen.
De inheemse vrouwenmantels zijn een ander verhaal. Die zijn zeldzaam tot zeer zeldzaam en staan op de Rode Lijst, en geplooide vrouwenmantel is beschermd onder de Omgevingswet. Kom je vrouwenmantel tegen in soortenrijk natuurgrasland of in een beekdal, laat hem dan staan.
Plukken op andermans grond mag niet zonder toestemming. Dat geldt ook voor een tuinrand, een strook langs een oprit of een pol in een parkperk.
Laat de bloei staan; die is voor insecten en voor het zaad.
Veelgestelde vragen over fraaie vrouwenmantel
Wanneer kun je fraaie vrouwenmantel plukken?
Fraaie vrouwenmantel is in Nederland te plukken in april tot en met juli. Jong blad van april tot in juli. Deze soort loopt eerder en forser uit dan de inheemse vrouwenmantels. Later in het jaar wordt het blad grover en bitterder. Het weer van dat jaar schuift dat een paar weken op, dus kijk naar de plant en niet naar de kalender.
Wat kun je van fraaie vrouwenmantel eten?
Van fraaie vrouwenmantel eet je de bladeren.
Hoe herken je fraaie vrouwenmantel?
Grote, lang gestelde rozetbladen: rond van omtrek, in stralen geplooid als een waaier, met ongeveer negen ondiepe lobben en een gekartelde rand. Bij een gevestigde pol wordt het blad handgroot en meer; in de literatuur tot 22 cm breed. Het blad vormt een ondiep bekken. Zacht, en dat is de naam: mollis betekent zacht. Blad en bladsteel zijn dicht bezet met lange, afstaande witte haren, aan de bovenkant EN de onderkant, waardoor de onderzijde witachtig glanst. Strijk erover en het voelt fluweelachtig. Dit kenmerk werkt op het blad dat je plukt en heeft geen bloem nodig. De volledige kenmerken staan hierboven onder Herkennen; de Latijnse naam is Alchemilla mollis.
Waarmee kun je fraaie vrouwenmantel verwarren?
Fraaie vrouwenmantel lijkt op inheemse vrouwenmantels: rode lijst, laten staan. Je plukt jong blad, vaak van een plant die nog niet bloeit. Op blad alleen zijn de vrouwenmantels nauwelijks tot op de soort te brengen: het geslacht bestaat uit veel microsoorten die zaad zetten zonder bestuiving, en zelfs floristen komen in het veld vaak niet verder dan het geslacht. Wat wel werkt is de combinatie van formaat, beharing en PLEK. Geen van beide is giftig; het verschil bepaalt of je een verwilderde tuinplant plukt of een Rode Lijst-soort. De tabel hierboven zet de kenmerken naast elkaar; twijfel je, laat hem dan staan.
Is fraaie vrouwenmantel giftig?
Guttatie: langs de bladrand perst de plant zelf water naar buiten. Die druppels rollen naar het midden en blijven daar als een enkele glinsterende druppel liggen. Dit is het kenmerk van het geslacht Alchemilla, en er is geen giftige plant die het deelt.
Bloei van mei tot in de herfst: groengele bloempjes van 3 tot 5 mm ZONDER kroonbladen, met vier kelkbladen en vier bijkelkbladen, in sterk vertakte, bebladerde pluimen boven het blad uit. De steunblaadjes bij de rozetbladen verdrogen al jong en worden dan roodbruin.
Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke grond: dijken, parken, begraafplaatsen, bospaden, vochtig bemest grasland, gazons, tussen straatstenen en in de zeeduinen. Vrijwel altijd in de buurt van tuinen en bebouwing, want daar hoort deze verwilderde tuinplant.
Alle vrouwenmantels vormen zaad zonder bestuiving (apomixie). Daardoor bestaat het geslacht uit veel nauwelijks te scheiden microsoorten. In het veld kom je bij de inheemse soorten meestal niet verder dan het geslacht, en dat is precies waarom de tabel hieronder op formaat, beharing en plek let en niet op fijne bloemkenmerken.
Wat je kunt eten
Jonge bladeren
In de keuken
Jong blad fijngesneden door een salade: mild, licht bitter en samentrekkend.
Jong blad kort gekookt of gesmoord als bladgroente, zoals spinazie, of door een soep of groentestoof.
Blad drogen voor een theemengsel.
Let hierop
Er is actief naar een giftige dubbelganger gezocht en die is niet gevonden. Het ronde, in stralen geplooide, handnervige blad met de druppel in het midden is uniek; geen giftige Nederlandse plant deelt dat. Dat is een "niet gevonden" en geen garantie.
Kijk wel of het blad EEN geheel is met ondiepe lobben. Boterbloem en ooievaarsbek staan in hetzelfde vochtige gras en hebben blad dat tot bijna op de voet is ingesneden in aparte deelblaadjes. Boterbloem is giftig en blaartrekkend.
Verwar hem niet met de inheemse vrouwenmantels. Die zijn zeldzaam tot zeer zeldzaam, staan op de Rode Lijst, en geplooide vrouwenmantel is beschermd onder de Omgevingswet. De tabel hieronder zet ze naast elkaar.
De kruidenthee-reputatie van vrouwenmantel hoort bij de inheemse soorten. Voor fraaie vrouwenmantel is die niet onderbouwd. Gebruik hem als thee terughoudend en tijdens de zwangerschap niet.
Bermen, gazons en plantsoenen in de bebouwde kom worden gemaaid, bemest en soms bespoten. Pluk niet direct langs een druk fietspad of een hondenuitlaatstrook; was goed.
Inheemse vrouwenmantels: Rode Lijst, laten staan
Je plukt jong blad, vaak van een plant die nog niet bloeit. Op blad alleen zijn de vrouwenmantels nauwelijks tot op de soort te brengen: het geslacht bestaat uit veel microsoorten die zaad zetten zonder bestuiving, en zelfs floristen komen in het veld vaak niet verder dan het geslacht. Wat wel werkt is de combinatie van formaat, beharing en PLEK. Geen van beide is giftig; het verschil bepaalt of je een verwilderde tuinplant plukt of een Rode Lijst-soort.
Kenmerk
Fraaie vrouwenmantel
Inheemse vrouwenmantels
Formaat van het rozetblad (in het stadium dat je plukt)
Fors: bij een gevestigde pol handgroot en meer, in de literatuur tot 22 cm breed. De hele plant wordt 20 tot 100 cm
Kleiner en over het geheel bescheidener van bouw
Beharing (beslissend op het blad zelf)
Dicht bezet met lange, afstaande witte haren op de bovenkant EN de onderkant, onderzijde witachtig glanzend, fluweelachtig aanvoelend. Ook de bladsteel en de stengel zijn dicht behaard
Beharing verschilt per microsoort en is meestal veel minder; niet zacht en viltig aan beide zijden
Plek
Bij tuinen en bebouwing: bermen, gazons, parken, begraafplaatsen, bospaden, tussen straatstenen, dijken en zeeduinen
In natuurlijker, soortenrijk grasland, beekdalen, hellingen en bosranden, vooral in het noordoosten en in Zuid-Limburg
Status
Ingeburgerd tussen 1950 en 1974, zeldzaamheidsklasse algemeen, Rode Lijst niet bedreigd, trend onveranderd of toegenomen
Zeldzaam tot zeer zeldzaam en allemaal op de Rode Lijst, van gevoelig tot ernstig bedreigd. Geplooide vrouwenmantel is bovendien beschermd onder de Omgevingswet
Deze gids helpt bij herkennen, maar vervangt geen gids van vlees en bloed. Twijfel je ook maar een beetje? Niet eten.
Fraaie vrouwenmantel is eetbaar, maar er zijn voorwaarden. Er is actief naar een giftige dubbelganger gezocht en die is niet gevonden. Het ronde, in stralen geplooide, handnervige blad met de druppel in het midden is uniek; geen giftige Nederlandse plant deelt dat. Dat is een "niet gevonden" en geen garantie. Het risico zit vooral in de verwarring: fraaie vrouwenmantel lijkt op inheemse vrouwenmantels: rode lijst, laten staan. Zie de tabel hierboven.
Waar kun je fraaie vrouwenmantel vinden?
Op de kaart van Pluknet staan de plekken die plukkers hebben gedeeld. Wat er bij jou in de buurt staat zie je door de kaart op je eigen omgeving te openen.
Wat kun je maken van fraaie vrouwenmantel?
Jong blad fijngesneden door een salade: mild, licht bitter en samentrekkend. Jong blad kort gekookt of gesmoord als bladgroente, zoals spinazie, of door een soep of groentestoof. In de Wildplukkeuken staan de recepten met de hoeveelheden erbij.
Mag je fraaie vrouwenmantel plukken?
Fraaie vrouwenmantel is een verwilderde tuinplant en staat op de Rode Lijst 2012 als niet bedreigd, met zeldzaamheidsklasse algemeen en een trend die onveranderd of toegenomen is. Voor deze soort gelden dus geen bijzondere beperkingen. Dat hangt niet van de plant af maar van de grond. Plukken zonder toestemming van de eigenaar mag in beginsel niet, ook niet in een park of een berm. Staatsbosbeheer gedoogt kleine hoeveelheden voor eigen gebruik, Natuurmonumenten verbiedt het, en sommige gemeenten verbieden het in hun APV.
Risico
Niet giftig. Jong blad eetbaar; pluk met mate en laat de bloei staan
Niet giftig, maar wel laten staan. Twijfel je, kijk dan naar de plek: staat de pol in een natuurgebied of in soortenrijk grasland in plaats van bij tuinen en bebouwing, pluk dan niet
