Echte valeriaan
Valeriana officinalis
Opgesteld met AI, nog niet nagekeken
De teksten in deze gids worden door een taalmodel opgesteld en daarna per onderdeel door de redactie nagekeken. Bij deze soort is dat nog niet gebeurd.
Wat nog niet is nagekeken kan fouten bevatten. Leg er een tweede bron naast voordat je iets eet, en loop de dubbelgangers na bij de plant zelf.
Foto: Ivar Leidus, CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons
De geurende wortel, het gebruikte deel, graaf je in het najaar. In bloei (juni–augustus, bleekroze schermen) herken je de plant het makkelijkst en kun je hem alvast markeren.
Echte valeriaan groeit in vochtige bermen, natte graslanden, rietland en langs sloten. De wortel staat al eeuwen bekend om zijn rustgevende werking en krijgt gedroogd een sterke, typische geur; katten zijn er dol op. Bovengronds is de plant sierlijk, met kluwens lichtpaars-roze bloemen. Let op: je graaft in het najaar, als de bloei voorbij is, op oevers waar ook waterscheerling staat. Markeer je plant in de bloei.
Herkennen
- KRUISGEWIJS TEGENOVERSTAANDE, oneven geveerde bladeren met 9 tot 21 eironde tot langwerpige blaadjes met een grof getande rand. Dit is het beslissende kenmerk en het staat er in het najaar nog: de giftige schermbloemigen in hetzelfde natte terrein hebben driehoekig, meervoudig geveerd blad.
- Rechtopstaande stengel van 60 tot 120 cm, kaal maar soms onderaan een beetje behaard.
- Vijftallige, lichtpaars-roze tot witte bloemen van 2,5 tot 5 mm in vrijwel ronde kluwens, die samen een breed, gewelfd scherm vormen. Bloei mei tot en met juli, soms een nabloei in augustus en september.
- Gedrongen wortelstok met lange, taaie wortels. De verse wortel ruikt zwak; pas bij het drogen ontstaat de doordringende valeriaangeur.
- Zonnige tot licht beschaduwde, vochtige of natte grond: waterkanten, slootranden, nat bemest grasland, rietland, bermen en moerasbossen. Verdraagt geen permanent water op de wortel.
Van oudsher gebruikt
- De wortel staat al eeuwen bekend als rustgevend kruid; wordt gebruikt bij onrust en om makkelijker in slaap te komen.
Geen medisch advies. Wat hier staat is hoe mensen deze plant vroeger gebruikten. Dat het al lang zo gaat, betekent niet dat het werkt: het is nooit als medicijn onderzocht. Heb je klachten of gebruik je medicijnen? Overleg dan met je huisarts of apotheek.
In de buurt te vinden
Op de grote kaart →Openbare plekken van Echte valeriaan, met jouw omgeving in beeld. Tik een pin voor details.
Kaart wordt geladen…
Regels en respect
- Graaf hooguit een enkele plant en laat de meeste staan; valeriaan is waardevol voor vlinders en zweefvliegen.
- Op andermans of beschermd terrein: niet graven zonder toestemming.
Meer lezen en bronnen
Veelgestelde vragen over echte valeriaan
- Wanneer kun je echte valeriaan plukken?
- Echte valeriaan is in Nederland te plukken in september en oktober. De geurende wortel, het gebruikte deel, graaf je in het najaar. In bloei (juni–augustus, bleekroze schermen) herken je de plant het makkelijkst en kun je hem alvast markeren. Het weer van dat jaar schuift dat een paar weken op, dus kijk naar de plant en niet naar de kalender.
- Wat kun je van echte valeriaan eten?
- Van echte valeriaan eet je de wortel.
- Hoe herken je echte valeriaan?
- KRUISGEWIJS TEGENOVERSTAANDE, oneven geveerde bladeren met 9 tot 21 eironde tot langwerpige blaadjes met een grof getande rand. Dit is het beslissende kenmerk en het staat er in het najaar nog: de giftige schermbloemigen in hetzelfde natte terrein hebben driehoekig, meervoudig geveerd blad. Rechtopstaande stengel van 60 tot 120 cm, kaal maar soms onderaan een beetje behaard. De volledige kenmerken staan hierboven onder Herkennen; de Latijnse naam is Valeriana officinalis.
- Waarmee kun je echte valeriaan verwarren?
- Echte valeriaan lijkt op waterscheerling en gevlekte scheerling. Je graaft een wortel op een natte oever in een seizoen waarin geen van de drie planten bloeit. Dat dit misgaat is geen theorie: in een casus in het Journal of Maine Medical Center groef iemand tijdens het vliegvissen een wortel op die hij voor valeriaanwortel hield, zette er thee van, en belandde met toevallen en nierfalen in het ziekenhuis. Het was waterscheerling. Die staat in ondiep water en langs rietoevers, gevlekte scheerling op vochtige, omgewerkte bermen en dijken vlakbij; allebei zijn ze dodelijk en allebei zitten ze met hun giftigste of dikste deel onder de grond. Ga daarom altijd eerst op het BOVENGRONDSE BLAD af. Valeriaan is de enige van de drie met kruisgewijs tegenoverstaand, oneven geveerd blad. De tabel hierboven zet de kenmerken naast elkaar; twijfel je, laat hem dan staan.
- Is echte valeriaan giftig?