Smeerwortel
Symphytum officinale
Opgesteld met AI, nog niet nagekeken
De teksten in deze gids worden door een taalmodel opgesteld en daarna per onderdeel door de redactie nagekeken. Bij deze soort is dat nog niet gebeurd.
Wat nog niet is nagekeken kan fouten bevatten. Leg er een tweede bron naast voordat je iets eet, en loop de dubbelgangers na bij de plant zelf.
Foto: Agnieszka Kwiecień ( Nova ), CC BY 2.5 via Wikimedia Commons
Jong blad en bloemen in het voorjaar en de vroege zomer.
Smeerwortel is een forse, ruwbehaarde plant van natte bermen, beekoevers en slootkanten, met knikkende trossen klokvormige bloemen. Van oudsher werden jonge bladeren door beslag gebakken, maar wees terughoudend: smeerwortel bevat pyrrolizidine-alkaloiden en verschillende autoriteiten raden inwendig gebruik helemaal af. Uitwendig gebruik heeft een lange traditie, en juist daarom heet hij smeerwortel.
Herkennen
- Forse plant van 30 tot 100 cm, overal borstelig behaard. De haren zijn op de STENGEL het stevigst en op het blad wat zachter: voel dus ook aan stengel en bladsteel, niet alleen aan het blad.
- De stengel is dik, vlezig en hol, en heeft BREDE VLEUGELS doordat het blad er met vleugels langs omlaag loopt. Dat is het meest kenmerkende aan de plant.
- Onderste bladen eirond tot langwerpig en gesteeld, met een GAVE rand; hogerop worden ze smaller en zitten ze vast aan de stengel.
- Knikkende, gevorkte trossen met klokvormige bloemen van 1,2 tot 1,8 cm, paars, vuilroze of wit, maar NOOIT blauw. April tot oktober.
- Penwortel die van buiten vrijwel zwart is en van binnen wit.
- Jong blad pluk je uit een rozet, als er nog geen stengel staat. Dan zie je het aflopende gevleugelde blad niet: ga af op de beharing en de gave bladrand.
Van oudsher gebruikt
- Wordt van oudsher UITWENDIG gebruikt (als kompres of zalf) bij kneuzingen en stijve spieren; vandaar de naam smeerwortel. Ook daarover bestaat inmiddels discussie: de pyrrolizidine-alkaloiden worden ook via de huid opgenomen, en Europese beoordelaars zagen in 2015 ook bij uitwendige producten een risico voor de lever.
Geen medisch advies. Wat hier staat is hoe mensen deze plant vroeger gebruikten. Dat het al lang zo gaat, betekent niet dat het werkt: het is nooit als medicijn onderzocht. Heb je klachten of gebruik je medicijnen? Overleg dan met je huisarts of apotheek.
In de buurt te vinden
Op de grote kaart →Openbare plekken van Smeerwortel, met jouw omgeving in beeld. Tik een pin voor details.
Kaart wordt geladen…
Regels en respect
- Algemeen op natte grond; pluk met mate en respecteer de oevervegetatie.
Meer lezen en bronnen
- Wilde planten in Nederland en Belgie: gewone smeerwortel
- Wikipedia (Engels): Symphytum officinale
- Wilde planten in Nederland en Belgie: vingerhoedskruid
- Wikipedia: vingerhoedskruid
Deze gids helpt bij herkennen, maar vervangt geen gids van vlees en bloed. Twijfel je ook maar een beetje? Niet eten.
Veelgestelde vragen over smeerwortel
- Wanneer kun je smeerwortel plukken?
- Smeerwortel is in Nederland te plukken in mei tot en met juli. Jong blad en bloemen in het voorjaar en de vroege zomer. Het weer van dat jaar schuift dat een paar weken op, dus kijk naar de plant en niet naar de kalender.
- Wat kun je van smeerwortel eten?
- Van smeerwortel eet je de bladeren en de bloemen.
- Hoe herken je smeerwortel?
- Forse plant van 30 tot 100 cm, overal borstelig behaard. De haren zijn op de STENGEL het stevigst en op het blad wat zachter: voel dus ook aan stengel en bladsteel, niet alleen aan het blad. De stengel is dik, vlezig en hol, en heeft BREDE VLEUGELS doordat het blad er met vleugels langs omlaag loopt. Dat is het meest kenmerkende aan de plant. De volledige kenmerken staan hierboven onder Herkennen; de Latijnse naam is Symphytum officinale.
- Waarmee kun je smeerwortel verwarren?
- Smeerwortel lijkt op vingerhoedskruid in het rozetstadium. In het eerste jaar maakt vingerhoedskruid alleen een bladrozet, en dan lijkt het op smeerwortelblad. Er bloeit op dat moment niets, dus je moet het aan het blad zien. Let op: allebei hebben ze een holle stengel, dus daar heb je niets aan. Voel aan de haren, en voel daarbij ook aan de stengel of bladsteel: daar is smeerwortel het duidelijkst borstelig. Vingerhoedskruid bevat hartglycosiden en is dodelijk. De tabel hierboven zet de kenmerken naast elkaar; twijfel je, laat hem dan staan.
- Is smeerwortel giftig?
- Smeerwortel is eetbaar, maar er zijn voorwaarden. Smeerwortel bevat pyrrolizidine-alkaloiden (PA), die de lever kunnen beschadigen. Ze worden zowel via de maag als via de HUID opgenomen. Het risico zit vooral in de verwarring: smeerwortel lijkt op vingerhoedskruid in het rozetstadium. Zie de tabel hierboven.
- Waar kun je smeerwortel vinden?