Wilde peen
Daucus carota
Bloei juni-september (platte witte schermen); zaad in de nazomer. De witte penwortel is er in het eerste jaar, in het najaar.
Wilde peen is de wilde voorouder van onze wortel: fijn blad, een plat wit bloemscherm en een witte, aromatische penwortel. Alle delen zijn eetbaar en de gekneusde plant ruikt duidelijk naar wortel. Maar let op: dit is een schermbloemige, en die familie kent enkele dodelijk giftige dubbelgangers. Pluk deze soort alleen als je hem 100% zeker herkent.
Herkennen
- Ruw behaarde, groene, volle (niet holle) stengel - de 'harige benen' zijn een sleutelkenmerk.
- Fijn, twee- tot drievoudig geveerd blad; gekneusd ruikt de hele plant naar wortel.
- Plat wit bloemscherm met vaak een donkerpaars/zwartrood bloempje precies in het hart.
- Lange, veervormig 3-delig gedeelde schutbladen net onder het scherm.
- In de vrucht krult het scherm samen tot een komvormig 'vogelnestje'.
- Witte, houtige penwortel die naar wortel ruikt.
Giftige dubbelganger
- Schermbloemige met dodelijke dubbelgangers - pluk uitsluitend bij 100% zekerheid.
- Controleer altijd meerdere kenmerken tegelijk: ruw behaarde stengel + wortelgeur + donker bloempje in het hart + vogelnestje.
- Verwar niet met gevlekte scheerling (dodelijk) of hondspeterselie (zeer giftig) - zie de vergelijkingstabel.
- Het sap kan, net als bij berenklauw, de huid gevoelig maken voor zonlicht (fototoxisch); draag handschoenen bij twijfel.
- Bij de minste twijfel: niet plukken. Leer deze soort het liefst van iemand met ervaring.
Gevlekte scheerling (Conium maculatum)
De schermbloemenfamilie kent enkele dodelijk giftige soorten. De gevaarlijkste verwarring is met gevlekte scheerling. Controleer altijd meerdere kenmerken tegelijk - een enkel kenmerk klopt soms toevallig.
| Kenmerk | Wilde peen (eetbaar) | Gevlekte scheerling (dodelijk giftig) |
|---|---|---|
| Stengel | Ruw behaard ('harige benen'), groen, vol en stevig geribd | Kaal en glad, blauwgroen berijpt met paarsrode vlekken, hol |
| Geur (gekneusd) | Duidelijk naar wortel/peen | Muf en onaangenaam, muizig |
| Bloemscherm | Plat wit scherm, vaak een donkerpaars bloempje in het hart; krult later samen tot 'vogelnestje' | Losse witte schermpjes zonder centraal donker bloempje; vormt geen nestje |
| Schutbladen onder het scherm | Lang en veervormig 3-delig gedeeld | Klein, smal en ongedeeld |
| Risico | Eetbaar: wortel, blad, bloem en zaad | Dodelijk giftig (conine); een kleine hoeveelheid kan al fataal zijn |
Wat je kunt eten
- Witte penwortel (eerste jaar)
- Jong blad (als kruid)
- Bloemschermen
- Zaden (als specerij)
In de keuken
- Wortel schoonmaken en koken of roosteren; aromatischer en houtiger dan tuinwortel.
- Jong blad fijngesneden als peterselie-achtig kruid.
- Bloemschermen in beslag gefrituurd of getrokken in siroop.
- Rijpe zaadjes gedroogd als kruiderij.
- Alles alleen na 100% zekere determinatie.
Regels en respect
- Pluk met mate en laat bloemen staan voor insecten.
- Een wortel graven mag alleen op eigen terrein of met toestemming; vul het gat weer.
Meer lezen
Deze gids helpt bij herkennen, maar vervangt geen gids van vlees en bloed. Twijfel je ook maar een beetje? Niet eten.